نماز عید فطر و قربان

حکم نماز دو عید

نماز دو عید بر مردان و زنان واجب است؛ چون پیامبر(صلى الله عليه وسلم) همواره آنرا انجام داده است و مردم را به خروج برای ادای آن امر فرموده: از ام عطیه روایت است: (أمرنا أن نخرج العواتق و ذوات الخدور) [۱] «به ما امر شد تا جاریه‌های بالغ و اهل خدور را (برای نماز عیدین) خارج کنیم».

از حفصه بنت سیرین روایت است: ما از خارج شدن جاریه‌هایمان در روز عید جلوگیری می‌کردیم، زنی آمد و در قصر بنی خلف مسکن گزید، نزد او رفتم، گفت که همسر خواهرش در دوازده غزوه با پیامبر(صلى الله عليه وسلم) شرکت داشته است و خواهرش در شش غزوه به همراه او بود، خواهرش گفت: ما به مریضها خدمت می‌کردیم و مجروحین را مداوا می‌نمودیم، گفت ای رسول خدا اگر یکی از ما جلبات (لباس گشاد) نداشته باشد عدم خروج او گناه محسوب می‌شود؟ پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (لتلبسها صاحبتها من جلبابها، فلیشهدن الخیر و دعوة المؤمنین)[۲] «دوستش با جلبشان او را بپوشاند پس باید (زنان) در خیر و دعای مؤمنان حضور داشته باشند».

وقت نماز دو عید

از یزید بن خمیر رحبی روایت است که: عبدالله بن بسر صحابی پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید فطر یا قربان با مردم خارج شد، تأخیر امام را ناپسند دانست و گفت: (إنا کنا قد فرغنا ساعتنا هذه، و ذلک حین التسبیح)[۳] «ما (زمانی که با پیامبر(صلى الله عليه وسلم) نماز عید می‌خواندیم) در این لحظه از نماز فارغ شده بودیم و آن وقت نماز، اشراق بود».

رفتن به مصلی

از احادیث سابق فهمیده می‌شود که محل نماز عید فضای باز است نه مسجد، چون پیامبر(صلى الله عليه وسلم) برای ادای نماز عید به طرف مصلی خارج می‌شد و کسانی که بعد از او آمدند نیز همین کار را می‌کردند.

آیا نماز دو عید اذان و اقامه دارد؟

از ابن عباس و جابر بن عبدالله روایت است: (لم یکن یؤذن یوم الفطر و لا یوم الأضحی)[۴] «روز عید فطر و عید قربان (برای نماز عید) اذان داده نمی‌شد».

از جابر روایت است: (أن لاأذان للصلاة یوم الفطر حین یخرج الإمام و لابعد یخرج و لا إقامة و لانداء و لا شیء، لانداء یومئذ و لا إقامة)[۵] «برای نماز عید نه اذانی است و نه اقامه‌ای و نه چیزی دیگر».

چگونگی نماز عید

نماز عید دو رکعت است، و در آن دوازده تکبیر گفته می‌شود؛ هفت تکبیر در رکعت اول بعد از تکبیرة الإحرام و قبل از قرائت فاتحه و پنج تکبیر در رکعت دوم قبل از قرائت فاتحه: از عمرو بن شعیب از پدرش از جدش روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کبر فی العیدین سبعا فی الأولی و خمسا فی الآخرة)[۶] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) در نمازهای دو عید هفت تکبیر در رکعت اول و پنج تکبیر در رکعت دوم گفت».

از عایشه روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کبر فی الفطر و الأضحی سبعا و خمسا، سوی تکبیرتی الرکوع)[۷] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) در نماز عید فطر و قربان غیر از دو تکبیر رکوع هفت تکبیر (در رکعت اول) و پنج تکبیر (در رکعت دوم) می‌گفت».

قرائت در نماز عید

از نعمان بن بشیر روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کان یقرأ فی العیدین و فی الجمعة بسبح اسم ربک الأعلی، و هل أتاک حدیث الغاشیة)[۸] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) در نماز دو عید و نماز جمعه سوره‌های «سبح اسم ربک الأعلی» و «هل أتاک حدیث الغاشیه» را می‌خواند».

از عبیدالله بن عبدالله روایت است: (خرج عمر یوم العید، فأرسل إلی أبی واقد اللیثی: بأی شیء کان النبی(صلى الله عليه وسلم) یقرأ فی مثل هذا الیوم؟ قال: بقاف و اقتربت)[۹] «عمر روز عید (برای ادای نماز) خارج شد، کسی را فرستاد که از ابو واقد لیثی بپرسد پیامبر(صلى الله عليه وسلم) در نماز عید چه سوره‌هایی را قرائت می‌کرد؟ ابوواقد گفت: سوره «ق» و «اقتربت» را می‌خواند».

 

خطبه بعد از نماز عید

از ابن عباس روایت است: (شهدت العید مع رسول الله(صلى الله عليه وسلم) و أبی بکر و عمر و عثمان(رض) فکلهم کانوا یصلون قبل الخطبة)[۱۰] «با پیامبر(صلى الله عليه وسلم)، ابوبکر، عمر و عثمان(رض) نماز عید خواندم، همه آنها قبل از خطبه نماز می‌خواندند».

نماز (سنت) قبل و بعد از نماز عید

از ابن عباس(رض) روایت است: (أن النبی(صلى الله عليه وسلم) صلی یوم الفطر رکعتین، لم یصل قبلها و لابعدها)[۱۱] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید فطر دو رکعت نماز خواند قبل و بعد از آن نماز دیگری نخواند».

آنچه روز عید مستحب است

۱- غسل

از علی(رض) روایت است که درباره غسل از او سؤال شد گفت: (یوم الجمعة، و یوم عرفة، و یوم الفطر، و یوم الأضحی)[۱۲] «روز جمعه، روز عرفه، روز عید فطر، روز عید قربان».

۲- پوشیدن بهترین لباس

از ابن عباس روایت است که: (کان رسول الله(صلى الله عليه وسلم) یلبس یوم العید بردة حمراء)[۱۳] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید جامه‌ای سرخ رنگ می‌پوشید».

۳- خوردن در روز عید فطر قبل از خروج برای نماز

از انس روایت است: (کان رسول الله(صلى الله عليه وسلم) لا یغدو و یوم الفطر حتی یأکل تمرات)[۱۴] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) صبح روز عید فطر تا چند خرما نمی‌خورد (به نماز) نمی‌رفت».

۴- روز عید قربان خوردن را به تأخیر بیاندازد تا از گوشت قربانی‌اش بخورد

از ابوبریده روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کان لایخرج یوم الفطر حتی یطعم ولایطعم یوم النحر حتی یذبح)[۱۵] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید فطر تا چیزی نمی‌خورد (برای نماز) خارج نمی‌شد و روز عید قربان تا ذبح نمی‌کرد چیزی نمی‌خورد (از گوشت قربانی‌اش می‌خورد)».

۵- تغییر مسیر رفت و برگشت

از جابر روایت است: (کان النبی(صلى الله عليه وسلم) إذا کان یوم عید خالف الطریق)[۱۶] «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید از راهی غیر از راه رفتن برمی‌گشت».

۶- تکبیر در روزهای عید

خداوند می‌فرماید:

) وَلِتُکمِلُوا العِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُوا اللهَ عَلَی مَا هَدَاکُم وَ لَعَلَّکُم تَشکُرُونَ ( (بقره: ۱۸۵)

«و تا تعداد (روزهای رمضان) را کامل گردانید و بخاطر اینکه خدا شما را هدایت کرده، الله اکبر بگویید و تا اینکه سپاسگذاری کنید».

و درباره عید قربان می‌فرماید:

‌‌) وَ اذکُرُوا اللهَ فِی أیَّامٍ مَعدُوداتٍ (                                (بقره: ۲۰۳)

«و در روزهای مشخصی (سه روز ایام التشریق) خدا را یاد کنید».

و همچنین می‌فرماید:

) کَذلِکَ سَخَّرَهَا لَکُم لِتُکَبِّرُوا اللهَ عَلَی مَا هَدَاکُم (                   (حج: ۳۷)

«اینگونه که (می‌بینید) خداوند حیوانات را مسخر شما کرده است تا بخاطر اینکه خدا شما را هدایت کرده است الله أکبر بگویید».

وقت تکبیر در روز عید فطر از هنگام رفتن به مصلی شروع می‌شود و تا خواندن نماز ادامه می‌یابد

ابن ابی‌شیبه[۱۷] گوید: یزید بن هارون از ابن ابی ذئب از زهری روایت می‌کند که: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کان یخرج یوم الفطر فیکبر حتی یأتی المصلی، و حتی یقضی الصلاة، فإذا قضی الصلاة قطع التکبیر) «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) روز عید فطر تکبیرگویان به مصلی می‌آمد تا اینکه نماز را تمام می‌کرد و پس از اتمام نماز تکبیر را قطع می‌کرد».

البانی[۱۸] گوید: سند این حدیث به طور مرسل صحیح است. و همین حدیث از طریق دیگری به صورت مرفوع از ابن عمر روایت است: بیهقی آنرا از طریق عبدالله بن عمر از نافع از عبدالله بن عمر روایت کرده است که: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) کان یخرج فی العیدین مع الفضل بن عباس و عبدالله بن عباس و علی و جعفر و الحسن و الحسین و أسامة بن زید، و زید بن حارثه و أیمن بن أم أیمنy رافعا صوته بالتهلیل و التکبیر، فیأخذ طریق الحذائین حتی یأتی المصلی، و إذا فرغ رجع علی الحذائین حتی یأتی منزله) «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) برای نماز دو عید با فضل بن عباس، عبدالله بن عباس، علی، جعفر، حسن، حسین، اسامه بن زید، زید بن حارثه، ایمن ابن ام ایمنy خارج می‌شد و با صدای بلند لا إله إلا الله و الله أکبر می‌گفت و از راه حذائین (مسیر کفاشان) به مصلی می‌رفت و بعد از خواندن نماز از بالای حذائین (از راهی دیگر) به خانه‌اش برمی‌گشت». بیهقی گوید: سند این حدیث از سند قبلی برتر است.

البانی می گوید: رجال این حدیث بجز عبدالله بن عمر (عمری المکبر) ثقه و از رجال مسلم‌اند. و ذهبی در خصوص او گوید: (صدق فی حفظه شییء) «صدوق است ولی حافظه او ایرادی دارد»، همچنین ذهبی و دیگران او را جزء رجال مسلم قرار داده‌اند، پس می‌توان به امثال او استشهاد کرد. بنابراین او شاهدی صالح برای روایت مرسل زهری است، بنابراین به نظر من این حدیث چه به صورت موقوف و چه به صورت مرفوع، صحیح است. والله اعلم – أه‍-.

وقت تکبیر عید قربان از صبح روز عرفه شروع می‌شود و تا عصر آخرین روز ایام التشریق ادامه دارد

این مطلب از علی و ابن عباس و ابن مسعودy به صحت رسیده است.[۱۹]

اما درباره الفاظ تکبیر مجال سخن زیاد است و در روایتی از او ثابت است که ابن مسعود(رض) در ایام التشریق تکبیر را به صورت زوج بکار می‌برد و می‌گفت: الله أکبر الله أکبر، لا إله إلا الله، الله أکبر الله أکبر و لله الحمد».

ابن ابی شیبه این حدیث را با اسناد صحیح روایت کرده (۱۶۷/۲)، ولی در جایی دیگر با همان سند، الله أکبر را سه بار آورده است. همچنین بیهقی (۳/۳۱۵) آنرا با همان سند از یحیی بن سعید از حکم (بن فروح ابوبکار) از عکرمه از ابن عباس با سه الله أکبر روایت کرده که سند آن هم صحیح است.[۲۰]


[۱]) متفق علیه : خ (۹۷۴/۴۶۳/۲)، م (۸۹۰/۶۰۵/۲)، د (۱۱۲۴/۴۸۷/۳)، ت (۵۳۷/۲۵/۲)، جه (۱۳۰۷/۴۱۴/۱)، نس (۱۸۰/۳). العواتق : جمع عاتق، و بمعنی کنیز بالغ است. الخدور : بمعنی خانه‌ها یا گوشه‌ای از خانه که به دختران بالغ اختصاص دارد.
[۲]) متفق علیه : [المشکاة ۱۴۳۱]، خ (۹۸۰/۴۶۹/۲).
[۳]) صحیح : [ص. د ۱۰۰۵]ف د (۱۱۲۳/۴۸۶/۳)، جه (۱۳۱۷/۴۱۸/۱). منظور از : «و ذلک حین التسبیح» زمان بلند شدن خورشید و سپری شدن وقت کراهت و فرا رسیدن وقت نماز سنت است. به عوان المعبود مراجعه شود (۴۸۶/۳).
[۴]) متفق علیه : خ (۹۶۰/۴۵۱/۲)، م (۸۸۶/۶۰۴/۲).
[۵]) جزئی از حدیث قبلی مسلم است.
[۶]) صحیح : [ص. جه ۱۰۵۷]، (المشکاة ۱۴۴۱]، جه (۱۲۷۹/۴۰۷/۱).
[۷]) صحیح : [الإرواء ۶۳۹]، [ص. جه ۱۰۵۸]، جه (۱۲۸۰/۴۰۷/۱)، د (۳۷، ۱۱۳۸/۷۰۶/۴).
[۸]) صحیح : [الإرواء ۶۴۴]، [ص. جه ۱۲۸۱]، م (۸۷۸/۵۹۸/۲)، د (۱۱۰۹/۴۷۲/۳)، ت (۵۳۱/۲۲/۲)، نس (۱۸۴/۳)، جه (۱۲۸۱/۴۰۸/۱)، در روایت ابن ماجه عبارت «و فی الجمعة» وجود ندارد.
[۹]) صحیح : [الإرواء ج ۳/۱۱۸]، [ص. جه ۱۰۶]، م (۸۹۱/۶۰۷/۲)، د (۱۱۴۲/۱۵/۴)، ت (۵۳۲/۲۳/۲)، نس (۱۸۳/۳)، جه (۱۲۸۲/۴۰۸/۱).
[۱۰]) متفق علیه : خ (۹۶۲/۴۳/۲)، م (۸۸۴/۶۰۲/۲).
[۱۱]) متفق علیه : خ (۹۶۴/۴۵۳/۲)، م (۸۸۴/۶۰۶/۲)، نس (۱۹۳/۳).
[۱۲]) تخریج در ص (۵۷).
[۱۳]) سند آن جید است : [الصحیحه ۱۲۷۹] هیثمی در کتاب «مجمع الزوائد» (۲۰۱/۲) گفته است : این حدیث را طبرانی در «الأوسط» روایت کرده، و راویان آن ثقه هستند.
[۱۴]) صحیح : [ص. ت ۴۴۸]، خ (۹۵۳/۴۴۶/۲)، ت (۵۴۱/۲۷/۲).
[۱۵]) صحیح : [ص. ت ۴۴۷]، خز (۱۴۲۶/۳۴۱/۲)، ت (۵۴۰/۱۲۷/۲) در روایت ترمذی به جای عبارت «حتی یذبح» عبارت «حتی یصلی» آمده است.
[۱۶]) صحیح : [المشکاة ۱۴۳۴]، خ (۹۸۶/۴۷۲/۲).
[۱۷]) صحیح : [الصحیحه ۱۷۱]، (۱۶۴/۲).
[۱۸]) الارواء (۱۲۳/۳).
[۱۹]) این مطلب را ابن أبی شیبه (۱۶۵/۲) به دو طریق از علی روایت کرده که یکی از آنها «جید» است، و بیهقی هم از آن وجه (۳/۳۱۴) از علی روایت کرده، سپس شبیه آن را از ابن عباس روایت کرده، که سند آن هم صحیح است. حاکم (۱/۳۰۰) هم مثل این مطلب را از ابن عباس و ابن مسعود روایت کرده است، به الإرواء (۱۲۵/۳) مراجعه شود.
[۲۰]) الإرواء (۱۲۵/۳).

بستن

Adblock رو غیر فعال کنید

بخشی از درآمد سایت با تبلیغات تامین می شود لطفا با غیر فعال کردن ad blocker از ما حمایت کنید